België is sinds 1940 steeds vaker warmer dan normaal

Phaeton vroeg zijn vader Helios om één dag de zonnewagen te mogen mennen. Hij verloor de teugels, de zon kwam te dicht, en de aarde verschroeide. Zeus sloeg hem met een bliksem uit de wagen, en brandend stortte hij neer in de rivier Eridanus.

Dagelijkse maximumtemperatuur in Ukkel, het referentiepunt voor het Belgische klimaat, elke dag van 1940 tot 2026, afgezet tegen het normaal voor die kalenderdag, het gemiddelde van de periode 1991-2020. Hoe warmer dan normaal, hoe feller het glas gloeit.

In de boog: Peter Paul Rubens, De val van Phaeton, ca. 1604-1605, National Gallery of Art, Washington

Elke rij glas is een jaar, van 1940 bovenaan tot 2026 onderaan. Elk paneel is een decennium, gescheiden door ijzeren windroeden, en het laatste paneel is nog niet af. De loodlijnen volgen de maanden. Rechts van het raam staat per decennium het percentage dagen dat warmer was dan normaal. Dat getal telt altijd losse dagen, ook wanneer je het raam per week of per maand bekijkt.

Phaeton kreeg één dag de teugels. Wij hebben ze al 87 jaar in handen: in de jaren zestig was één op de drie dagen warmer dan normaal, sinds 2020 zijn dat er zes op de tien.

Het idee

Op 29 september 2026 werd het in Ukkel 28,3 graden, de warmste 29 september ooit gemeten. Eén warme dag zegt weinig. De vraag die me bezighield: hoe laat je iemand voelen wat 87 jaar aan dagen samen vertellen?

Waarom een glasraam

Een temperatuurreeks krijgt meestal de vorm van een stijgende lijn. Die lijn klopt, maar ze raakt weinig mensen. Ik zocht een vorm waar je voor blijft staan.

In een glasraam kijk je van boven naar beneden, paneel per paneel, en zo lees je hier ook de tijd. Elke rij glas is een jaar, elk paneel een decennium, en de loodlijnen volgen de maanden. In de boog hangt De val van Phaeton van Peter Paul Rubens. Phaeton kreeg één dag de zonnewagen van zijn vader Helios, verloor de teugels en verschroeide de aarde. Wie door het raam naar beneden leest, daalt mee af naar de warmste rijen.

Keuzes die ik maakte

Kleurde de afwijking van het normaal. Met de gemeten temperatuur zie je vooral zomers en winters, en verdwijnt de opwarming in het ritme van de seizoenen.
Koos voor houtskool en gloed. Dat palet komt uit mijn eigen tekenpraktijk. In houtskool bepaal je wat licht krijgt en wat in het donker blijft, en dat is ook de kern van goede datacommunicatie.
Zette het detail standaard per week. Per dag lees je het weer, en weer is ruis. Wie per week of per maand kijkt, ziet het klimaat.
Plaatste de percentages naast het raam. Een kunstwerk mag suggereren, een dataverhaal moet ook kunnen bewijzen. Zo is de titel controleerbaar zonder dat de lezer iets hoeft uit te rekenen.

Wat dit illustreert

Een glasraam en een oude mythe brengen een betekenis mee die de lezer al kent, waardoor de data die niet meer hoeft uit te leggen. Tegelijk vraagt een artistieke vorm meer discipline: hoe mooier het beeld, hoe groter de verleiding om de data te laten buigen voor het effect.

Over de data

ERA5-reanalyse (Copernicus/ECMWF), via Open-Meteo, voor de locatie Ukkel, van 1 januari 1940 tot 29 september 2026. Het gaat om modelwaarden voor die locatie; de officiële KMI-meetreeks kan de data later vervangen. De waarde van 28,3 graden op 29 september 2026 komt van het KMI. Normaal: gemiddelde per kalenderdag 1991-2020. In de boog: Peter Paul Rubens, De val van Phaeton, ca. 1604-1605, National Gallery of Art, Washington.