De dumbbell plot, twee punten en één verschil

Twee stippen, met een streep ertussen. Zo simpel is de vorm, en zo zelden zie je ze. De naam komt van het halter uit de sportzaal: de twee gewichten zijn je waarden, de stang ertussen is het verschil.

Je komt ze ook tegen als connected dot plot of als connected lollipop. Drie namen voor hetzelfde, wat meteen verklaart waarom niemand weet hoe ze heet.

Waarvoor ze dient

De dumbbell doet één ding, en dat doet ze beter dan om het even welke andere vorm: twee waarden vergelijken per categorie, waarbij het verschil de boodschap is.

• Vergelijk het loon van mannen en vrouwen per land.
• Zet de verkoop van dit jaar naast die van vorig jaar per productgroep.
• Leg inflatie naast werkloosheid over de jaren heen.

Zelf hertekende ik er een op vakantie, na een bord in een Italiaanse dierentuin dat dezelfde data in staven duwde. Het bord klopte. Het punt kwam alleen niet aan.

Waarom niet gewoon staven

Een gegroepeerd staafdiagram toont exact dezelfde waarden. Bijna hetzelfde, dus. Het verschil zit in de stang.

Bij twee staven naast elkaar moet je oog het verschil zelf berekenen. Je leest de ene hoogte, dan de andere, en trekt af. Bij een dumbbell staat dat verschil er getekend. De lengte van de stang ís het verschil, en je ziet in één blik welke categorie het verst uit elkaar ligt.

Wat je wil dat iemand ziet, moet je tekenen. Niet laten uitrekenen.

Daar zit ook de reden voor de zeldzaamheid. Omdat de vorm onbekend is, kost het je lezer de eerste keer moeite. Die drempel is echt, en ze is eenmalig. Wat er daarna doorkomt, komt scherper door dan wat een gegroepeerde staaf ooit had gebracht.

Wat het je kost om er een te maken

Meer moeite dan het zou moeten. In de klassieke rapportagetools zit deze vorm er niet standaard in, en wat je bij elkaar knutselt met overlappende reeksen breekt zodra de data verandert. Ik tekende de mijne buiten de rapportagetool om.

Dat is op zich al een les. Wanneer je tool een vorm niet aanbiedt, betekent dat niet dat de vorm verkeerd is. Het betekent dat iemand bij die leverancier ooit een lijstje heeft gemaakt.

Wanneer je ze inzet

Gebruik de dumbbell wanneer het gat tussen twee waarden je punt is, en wanneer je genoeg categorieën hebt om een rangorde te tonen. Sorteer op de lengte van de stang, want dan komt de grootste kloof bovenaan te staan en heb je je verhaal al verteld voor iemand een label leest.

Is het gat overal ongeveer even groot, dan heb je geen verhaal en ook geen dumbbell nodig.

Visualisatievorm●Vergelijken