Het taartdiagram, en wanneer je er beter van afblijft

Weinig vormen roepen zoveel op als de taart. Een deel van het vak wil ze uit elke tool geschrapt zien, en op het bord van de directie staat ze toch elke maand opnieuw. Het is de moeite om te weten waarom ze zo moeilijk leest, en wanneer ze wel de juiste keuze is.

Een taart verdeelt een geheel in stukken, waarbij elk stuk een aandeel van het totaal voorstelt. De moeilijkheid zit in wat je moet doen om ze te lezen: hoeken vergelijken. Daar is het oog slecht in. Lengtes vergelijken lukt bijna feilloos, oppervlakten al veel minder, en hoeken zijn het lastigst van de drie.

Wat een taart onleesbaar maakt

Optellen tot meer dan honderd procent. Dat lijkt onmogelijk en gebeurt vaker dan je denkt, meestal wanneer categorieën elkaar overlappen. Vanaf dat moment klopt er niets meer aan het beeld, en je lezer gaat terecht twijfelen aan de rest van het rapport.

Te veel stukken. Bij twaalf categorieën lees je er drie en raad je de rest. Groepeer wat klein is tot één restcategorie. Zes stukken is de bovengrens, en dat is al ruim geteld.

Geen labels. Zonder waarden bij de stukken kan niemand aflezen wat er staat, tenzij hij met de muis over elk stuk gaat. Zet er dus labels bij, en houd het bij het minimum dat werkt. Waarde, percentage en categorie alle drie tegelijk maakt het beeld even onleesbaar als helemaal niets.

Willekeurige volgorde. Sorteer met de klok mee, van groot naar klein, beginnend bovenaan. Zo leest een taart zoals je een uurwerk leest. En laat de draaifunctie staan die sommige tools aanbieden, want draaien vertekent alleen maar.

Het betere alternatief

In bijna alle gevallen is een gestapelde staaf op honderd procent de sterkere keuze. Dezelfde verdeling, dezelfde categorieën, alleen vergelijk je nu lengtes in plaats van hoeken. Je lezer leest de verhouding sneller af, en hij kan de categorieën ook onderling vergelijken.

Kies de vorm op wat je lezer ermee moet kunnen, en niet op hoe het scherm eruitziet.

Wanneer een taart wel werkt

Er blijft een smal geval over: twee of drie stukken, waarbij het gaat om de grove verhouding en niet om precisie. Ruim de helft tegenover de rest, dat leest een taart prima. Zodra iemand twee stukken tegen elkaar moet afwegen, ben je al te ver.

Wat je nooit als reden mag aanvoeren, is dat het dashboard anders zo eentonig oogt. Afwisseling is geen doel. Elke vorm op je scherm is een antwoord op een vraag, en wie een vorm kiest om de variatie, kiest een antwoord zonder vraag.

Krijg je een taart opgelegd, vraag dan wat men ermee wil weten. Meestal blijkt het te gaan om één aandeel dat groeit of krimpt. Daar is een taart de omslachtigste manier voor, en één goed geformuleerde titel boven een staaf lost hetzelfde op.

Visualisatievorm●Taartdiagram