Gestapelde staafdiagram leest verkeerd: een rebuild van de UGent-data van VRT NWS
VRT NWS
Een staafvisualisatie die leest als een gestapelde verhouding, terwijl de data dat niet is. Wat er gebeurt als de vorm de leesregel breekt.
Het origineel
Het artikel "Kwart medewerkers UGent krijgt te maken met grensoverschrijdend gedrag". De data komt uit de welzijnsenquête die de UGent in de zomer van 2023 liet uitvoeren. Ruim 4.000 medewerkers namen deel. Een kwart van hen kreeg in het afgelopen jaar te maken met grensoverschrijdend gedrag. De visualisatie verdeelt die groep verder, per type gedrag, in slachtoffers en getuigen.
Bron: VRT NWS
Wat me opviel
De staven liggen over elkaar in twee tinten van dezelfde kleur. Visueel leest dat als een gestapelde datavisualisatie, alsof het geheel optelt tot honderd procent. Wie de waarden naast elkaar legt, ziet dat dat niet klopt. Bij psychologisch geweld staan de waarden op 50,1% en 63,7%. Samen al ruim boven honderd.
De keuze voor een staafdiagram dat eruit ziet als een gestapelde verhouding, op data die geen verhouding is, laat de lezer haperen. Het oog zoekt naar een logica die de data niet draagt.
Daar bovenop: in twee tinten paars schakelt het oog tussen lengte en verzadiging tegelijk. Bij hoge waarden gaat dat nog. Bij seksueel geweld, met 0,3% slachtoffers en 1% getuigen, verdwijnt de informatie achter de overlap.
De titel doet de boodschap er ook niet bij. Wie het beeld sluit, onthoudt het onderwerp, niet het inzicht.
Mijn versie
Twee panelen naast elkaar, elk op eigen waarde gesorteerd. Geen overlap, geen tinten, twee aparte kleuren die ook voor lezers met kleurenblindheid uit elkaar liggen. De percentages staan los, zonder de suggestie van een verhouding die er niet is. Wat de twee panelen wel doen: ze laten zien dat de volgorde verschuift. Racisme zakt van zes naar twee zodra je naar getuigen kijkt. Die verschuiving is het verhaal. De titel draagt de conclusie. De subtitle staat op zichzelf en benoemt wat de data toont.
Wat dit illustreert
Dit is een toonvoorbeeld van hoe een verkeerd type visualisatie kortsluiting maakt bij de lezer. De gestapelde vorm activeert een leesregel die niet klopt op deze data. Wie de waarden optelt, komt boven honderd procent uit en stopt met lezen. Door de data uit elkaar te halen, wordt zichtbaar dat er twee aparte rangordes onder lagen die het origineel verborg. De sortering is een keuze. Het verhaal bepaalt mee hoe die keuze moet vallen. Wie sorteert op slachtofferpercentage, verstopt waar getuigen het meeste zien. Wie op getuigen sorteert, verstopt het omgekeerde. Twee panelen tonen beide.