Je publiek ziet niet wat jij ziet
herwerkt op
Je hebt uren naar dat beeld gestaard. Misschien dagen. Je weet precies wat er staat. Dan toon je het aan iemand anders. Die aarzelt, stelt de verkeerde vraag, en leest er iets anders in.
Daar is het weer, dat moment waarop je beseft dat ze niet zien wat jij ziet. De meeste mensen denken dan dat er iets mis is met de visualisatie. Dat klopt niet. Er zit een gat in de herkenning.
Waarom je hoofd op patronen leunt
Je hoofd houdt van patronen, structuur en consistentie. Niet uit luiheid, wel omdat het je wil behoeden voor een verkeerde inschatting. Voel je je klaar om te beslissen, dan heeft de Recognition-fase haar werk gedaan.
Kijk eens naar La clef des songes van Magritte uit 1927. Een mes draagt het label vogel. Een blad heet tafel. Slechts één label hoort bij het beeld erboven. Je eerste reactie is dat er iets fout staat, en die verwarring was precies de bedoeling.
In een schilderij aanvaarden we dat, want daar mag alles. Doe hetzelfde met een datavisualisatie, bewust of per ongeluk, en je veroorzaakt kortsluiting. Zonder context is je beeld vertrouwd voor jou en verkeerd gelabeld voor de ander.
Mensen herkennen niet wat hun onbekend is. En onbekende data is geen vertrouwde data.
Je hoofd vult aan wat het verwacht
Er bestaat een beeld met een raster van stippen, waarin de witte tussen- ruimte het logo van een frisdrankmerk vormt. Je ziet rood. Er staat geen greintje rood in.
Dat gebeurt omdat je hoofd niet enkel leest wat er staat. Het maakt af wat het verwacht. Bij jouw beeld doet het precies hetzelfde: het zoekt patronen, vult gaten op en steunt daarbij op eerdere ervaring, merkgeheugen en de conventies van het vak.
Voldoet je beeld niet aan die verwachting, met een vreemde schaal, een ongewone indeling of onbekende labels, dan laat je iemand twijfelen aan zijn eigen gevoel. En wie aan zichzelf twijfelt, aarzelt, voelt zich onzeker, en vertrouwt je niet.
Wat ik mijn jongere zelf zou zeggen
Vertrouwen breekt niet wanneer de data fout is. Vertrouwen breekt wanneer de data vreemd aanvoelt.
Laat je publiek zich veilig voelen met patronen die het kent. Wees consistent. Label helder. Haal wrijving weg. En ga er nooit van uit dat ze het wel snappen.
Dat is de reden waarom briljante analyses soms doodvallen, terwijl eenvoudige beelden gedeeld, geloofd en gebruikt worden.
PerceptieVertrouwenContext